Hoe ga je als coach om met onzekerheid?

Als coach, trainer of HR-professional word je dagelijks geconfronteerd met onzekerheid. Of het nu gaat om een team dat verward is door organisatorische veranderingen, individuen die zich in twijfel over hun carrière bevinden, of situaties waarin de toekomst volledig onduidelijk is: hoe je als coach omgaat met deze onzekerheid, bepaalt vaak het verschil tussen een succesvolle en een stagnerende werksessie. Maar wat betekent het precies om "met onzekerheid om te gaan"? En wat zijn de praktische stappen die je kunt nemen om dit effectief aan te pakken?

Wat is onzekerheid, en waarom is het belangrijk?

Onzekerheid is een natuurlijke menselijke reactie op situaties waarin de toekomst niet voorspelbaar is. In studies over coaching en leiderschap wordt vaak aangegeven dat onzekerheid niet alleen stress kan veroorzaken, maar ook kansen biedt voor groei. Zo legt een onderzoek naar verpleegkundigen tijdens de coronapandemie uit dat organisatorische ondersteuning (zoals coachend leiderschap) helpt om emotionele uitputting te verminderen door zelfvertrouwen en bewustzijn te bevorderen (Kumar & Jin, 2022). Onzekerheid is dus geen vijand, maar een context waarin je als coach kan helpen om nieuwe wegen te vinden.

Strategieën om onzekerheid aan te pakken

Een van de kernprincipes bij het omgaan met onzekerheid is het bouwen van een Sense of Coherence (SoC). Dit concept uit de beschrijft hoe mensen stress beheren door middel van drie componenten: begrip (comprehensibility), beheersbaarheid (manageability) en betekenis (meaningfulness). Een onderzoek bij sportpsychologen toont aan dat workshops gericht op het versterken van deze drie aspecten helpen om zowel coach als atleet beter met onzekerheid om te gaan (Leisterer et al., 2021). Maar hoe kun je dit toepassen in jouw praktijk?

• Stimuleer begrip: Help de klant om situaties te begrijpen door vragen zoals: “Wat weet je al zeker? Wat is voor jou niet duidelijk?” Dit helpt om onzekerheid af te bouwen en ruimte te maken voor actie.
• Stimuleer beheersbaarheid: Vraag naar concrete stappen die de klant kan nemen. Bijvoorbeeld: “Wat is één ding dat je vanavond kunt doen om dit beter te kunnen behappen?”
• Zoek naar betekenis: Leg uit hoe het aanpakken van onzekerheid leidt tot groei of bewustwording. Zeg bijvoorbeeld: “Door hiermee aan de slag te gaan, ontdek je misschien nieuwe mogelijkheden die je eerder niet zag.”

Een andere benadering is het gebruik van emotionele steun. Onderzoek wijst uit dat coachend leiderschap (waarbij je als coach zowel de externe situatie als de interne processen ondersteunt) leidt tot verbeterd zelfvertrouwen en betere besluitvorming (Kumar & Jin, 2022). Dit betekent dat je niet alleen moet kijken naar wat er gebeurt, maar ook naar hoe de medewerker zich voelt. Luister actief en bevestig emoties: “Het is normaal om hier onzeker over te zijn, het betekent juist dat je het belangrijk vindt om het goed te doen.”

Het belang van zelfreflectie voor de coach

Voor je anderen helpt met onzekerheid, moet je eerst zelf leren omgaan met je eigen onzekerheid. Een onderzoek naar coachingpraktijken benadrukt dat coaches die zich bewust zijn van hun eigen grenzen en zwaktes, beter in staat zijn om klanten te begeleiden (Baber et al., 2017). Dit lijkt logisch: als je zelf niet weet hoe je met onzekerheid omgaat, kun je hier moeilijk anderen bij ondersteunen.

Een praktische tip is om ook zelf regelmatig reflectiemomenten te hebben. Stel vragen zoals:

• “Wat heb ik gisteren geleerd dat ik nog niet wist?”
• “Welke situatie maakte me onzeker, en hoe reageerde ik daarop?”

Door deze reflectie te integreren in jouw werk, bouw je een “toolkit” op die je kunt gebruiken om ook andere mensen te ondersteunen.

Een voorbeeld in actie

Stel je voor dat een medewerker van een bedrijf zegt: “Ik weet niet of ik de nieuwe rol aan kan.” Als coach kun je dit opvatten als een uitdaging om samen te kijken naar wat er echt onduidelijk is. Vraag bijvoorbeeld:

“Wat zijn de belangrijkste taken van deze rol? En waar voel je je het meest onzeker over?”

Vervolgens kun je samen een stappenplan maken, met concrete acties en tijdsplanning. Dit helpt om de onzekerheid te verkleinen en de coachee in beweging te brengen. Bijvoorbeeld via het GROW-model: Goal, Reality, Options, Will (of Wrap-up).

Onzekerheid als kans

Het omgaan met onzekerheid is geen exacte wetenschap, maar een kunst die je ontwikkelt door luisteren, reflectie en bewustzijn. Door de drie componenten van samenhang te versterken, emotionele steun te bieden en zelfreflectie aan te houden, bouw je een praktijk op waarin onzekerheid niet langer een obstakel is, maar een kans voor groei.